THƯ VIỆN QUỐC GIA VIỆT NAM - Uống nước nhớ nguồn

Uống nước nhớ nguồn

08/09/2009

Hằng ngày khi những cuốn sách được giở ra trong trường học, những trang báo được lật ra đây đó trên khắp các đường phố Việt Nam, cả những trang Web Việt ngữ mênh mông trên mạng... có khi nào ta bình tâm để nghĩ về cái gốc gác thiêng liêng của “Tiếng” nước mình, về con chữ, và cả người đã tạo ra con chữ.

1. ALEXANDRE DE RHODES.

Alexandre de Rhodes ( tên tiếng Việt là Đắc-Lộ) sinh ngày 15 tháng 3 năm 1591, mất ngày 5 tháng 11 năm 1660. Ông là một nhà truyền giáo dòng Tên người Avignon và một nhà ngôn ngữ học. Ông đã góp phần quan trọng vào việc hình thành chữ quốc ngữ Việt Nam hiện đại bằng công trình Tự điển Việt-Bồ-La, hệ thống hóa cách ghi âm tiếng Việt bằng mẫu tự La tinh.

Cố thủ tướng Võ Văn Kiệt đã từng nói: "Chúng ta - dân tộc Việt Nam mang ơn ông ấy (Alexandre de Rhodes) là một sự thật", và ông Kiệt luôn trăn trở một nỗi niềm là tạc cho được một bức tượng về Alexandre de Rhodes, ông bảo trước hết cho chính ông, để ông với tư cách một người Việt tỏ lòng tri ân người có đóng góp cho dân tộc.

2. HÀN THUYÊN

Tên thật là Nguyễn Thuyên, quê ở làng Lão Hạ, huyện Thanh Lâm, nay thuộc Nam Sách, tỉnh Hải Dương, (có sách chép ông quê ở làng Vụ Cầu, huyện Hạ Hòa, tỉnh Vĩnh Phúc). Ông đỗ thái học sinh năm 1256, làm quan trải mấy triều vua Trần Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông. Tương truyền ông làm ra chữ Nôm.

Ông là tác giả nhiều bài thơ, trong đó có tập thơ "Phi sa giản tập" viết bằng chữ Nôm. Thơ ông viết về thiên nhiên cây cỏ, thanh thản mà tao nhã.

Ông nổi tiếng với bài Văn tế cá sấu viết tháng 8-1282. Sách "Đại Việt sử ký toàn thư" chép:

"Mùa thu năm Nhâm Ngọ 1282, khi quân Nguyên đang ráo riết chuẩn bị xâm lược nước ta lần thứ 2; bấy giờ có cá sấu đến sông Lô. Vua sai Thuyên làm văn ném xuống sông, con cá sấu tự nhiên đi mất. Vua xem việc này giống như việc Hàn Dũ (đời nhà Đường - Trung Quốc), cho đổi họ là Hàn Thuyên.

Bài "Văn tế cá sấu" của Hàn Thuyên như sau:

Ngặc ngư kia hỡi mày có hay

Biển Đông rộng rãi là nơi này

Phú Lương đây thuộc về thánh vực

Lạc lối đâu mà lại đến đây

Há chẳng nhớ rằng nước Việt xưa

Dân quen chài lưới chẳng tay vừa

Đời Hùng vẽ mình vua từng dạy

Xuống nước giao long cũng phải chừa

Thánh thần nối dõi bản triều nay

Dấy từ Hải Ấp ngôi trời thay

Võ công lừng lẫy bốn phương tịnh

Biển lặng sông trong mới có rày

Hùm thiêng xa dấu dân cày cấy

Nhân vật đều yên đâu ở đấy

Ta vâng đế mạng bảo cho mày

Hãy vào biển Đông mà vùng vẫy

Hàn Thuyên giỏi thơ Nôm. Ông được xem là người phát triển, phổ biến chữ Nôm của Việt Nam. Ông là người đầu tiên dùng luật thơ Đường vào thơ Nôm, nên đời sau gọi thơ Nôm theo Đường luật là Hàn luật.

***

Hôm nay, phác thảo chân dung Alexandre de Rhodes và Hàn Thuyên đã được trưng bày tại Thư Viện Quốc Gia Việt Nam qua bàn tay tài năng của nhà điêu khắc hàng đầu Việt Nam: Phạm Văn Hạng.

Thư viện Quốc Gia Việt Nam và tác giả Phạm Văn Hạng trân trọng kính mời bạn đọc đến xem và bày tỏ sự hàm ơn, vinh danh người có công bằng cách đưa ra những lời nhận định của mình về phác thảo chân dung Alexandre de Rhodes và chân dung Hàn Thuyên để tượng đài của hai ông nhanh chóng được đặt tại Thủ đô Hà Nội nhân dịp Hà Nội 1000 năm tuổi - tượng đài về "Người đã cho ta cái chữ".

Địa chỉ trưng bày: Thư viện Quốc Gia Việt Nam

Số 31 Tràng Thi - Hoàn Kiếm - Hà Nội

-----------------

M.T